Dijital Çağda Ebeveynlik Tavsiyeleri

Sosyal medya çağında çocuk yetiştirmekte zorlanıyor musunuz? Profesör ve psikolog Jacqueline Nesi, popüler Substack bülteni Techno Sapiens'ten derlenen bilimsel tavsiyeleri ışığında ekran süresi, uyku ve diğer konularla ilgili zorluklarla başa çıkmanıza yardımcı oluyor. Ebeveyn olarak karşılaştığınız son engeller hakkında soru sorabilir, hakem denetiminden geçmiş akademik çalışmalara dayalı pratik tavsiyeler alabilirsiniz. Dilerseniz dijital çağda çocuk yetiştirmeyle ilgili son araştırmaların tartışıldığı güvenilir araştırmalara dayalı uzman bilgisi, ebeveyn olmanın zorluklarını aşmanıza yardımcı olur.

Video oyunları ve sosyal medyanın gençler üzerindeki risklerini yönetmede kanıta dayalı stratejiler nelerdir?

Video oyunları ve sosyal medyanın gençler üzerindeki risklerini yönetmek, bilimsel olarak sıcaklık (ilgi ve sevgi) ile yapının (kurallar ve sınırlar) dengelenmesi olarak tanımlanan "yetkili ebeveynlik" (authoritative parenting) yaklaşımına dayanır. Bu dengeyi sağlamak için kullanılan kanıta dayalı stratejiler şunlardır:

1. Video Oyunları İçin Yönetim Stratejileri

Video oyunları, özellikle erkek çocukların sosyal hayatında önemli bir yer tutabilir ve bazı bilişsel faydalar sağlayabilir. Ancak riskleri yönetmek için şu adımlar önerilir:

•Araştırmayı ve Çocuğunuzu Tanıyın: Şiddet içeren oyunların kısa vadeli saldırganlık düşüncelerini artırabileceği ancak uzun vadeli suç davranışlarına yol açtığına dair kesin kanıt olmadığını bilmek önemlidir. Çocuğunuzun dürtü kontrolü sorunları varsa daha dikkatli olunmalı ve oyun sonrası davranışları gözlemlenmelidir.

•Oyunları Birlikte Keşfedin: Çocuğunuz yeni bir oyuna başladığında onunla birlikte oynamak veya onu izlemek, içeriği anlamanıza ve gerekirse müdahale etmenize yardımcı olur.

•Esnek Sınırlar Belirleyin: Kurallar, çocukların görüşleri alınarak ve birey olarak onlara saygı duyularak (özerklik destekleyici yaklaşım) belirlendiğinde daha etkili olur. Belirli oyunlar için "deneme süreleri" belirlemek ve saldırganlık belirtisi görüldüğünde ara vermek bir çözümdür.

2. Sosyal Medya ve Akıllı Telefon Risklerini Azaltma

Sosyal medya riskleri genellikle aşırı kullanım (uyku ve fiziksel aktivitenin yerini alması) ve zararlı deneyimlere maruz kalma (zorbalık, olumsuz içerik) olarak ikiye ayrılır.

•Teknolojiden Arındırılmış Alanlar Yaratın: Uykunun hayati önemi nedeniyle, telefonların geceleri yatak odasına girmemesi en kritik kurallardan biridir. Ayrıca yemek saatleri veya araba yolculukları gibi zamanlar telefonsuz alanlar olarak belirlenebilir.

•Ebeveyn Kontrollerini "Hız Kesici" Olarak Kullanın: Instagram "Genç Hesapları" veya TikTok "Aile Eşlemesi" gibi araçlar, çocukların uygunsuz içeriğe erişimini kısıtlamak ve ekran süresini izlemek için faydalıdır. Ancak bu kontrollerin bir "duvar" değil, sadece bir "kapı" olduğu ve çocukların bunları aşabileceği unutulmamalıdır.

•Dijital Okuryazarlık Eğitimi: Çocuklara sosyal medya şirketlerinin dikkat çekmek için kullandığı yanıltıcı yöntemleri ve içeriklerin her zaman gerçeği yansıtmadığını öğretmek, onların bu platformlara karşı daha dirençli olmasını sağlar.

3. Davranışsal Yönetim ve Edimsel Koşullanma

Sınırları belirlerken ve uygularken edimsel koşullanma prensiplerinden yararlanılabilir:

•Olumlu Pekiştirme: Çocuk ekran süresi bittiğinde cihazını sorunsuz bir şekilde teslim ettiğinde, bu davranışı spesifik bir övgüyle (örn. "Ekran süresi bittiğinde bu kadar sakin olduğun için seninle gurur duyuyorum") ödüllendirin.

•Tutarlı Sınırlar: Eğer bir çocuk ekran süresi bittiğinde ağladığı veya öfke nöbeti geçirdiği için ek süre alıyorsa, bu davranışı yanlışlıkla ödüllendirmiş olursunuz; bu da nöbetlerin gelecekte tekrarlanma riskini artırır.

•Hata ve İletişim: Çocuk çevrimiçi ortamda bir hata yaptığında (örn. uygunsuz bir gönderi paylaşmak), dürüst davrandığı için onu takdir etmek ve sorunu birlikte çözmek, ileride size karşı daha şeffaf olmasını sağlar.

Sağlıklı Risk Almayı Teşvik Edin: Ergenlik dönemi beyin yapısı gereği risk almayı eğlenceli kılar. Gençlerin bu ihtiyacını dijital dünyadaki tehlikeli riskler yerine; yeni bir spor dalı denemek, zor bir ders seçmek veya bir kulübe liderlik etmek gibi sağlıklı risklerle karşılamasına destek olun.

Kaynak: Klinik Psikolog Dr. Jacqueline Nesi tarafından kaleme alınan Techno Sapiens serisinden derlenmiştir.